Ode aan de derde man

Ik kan niet zeggen dat de maanlanding van 1969 een onderdeel was van m'n jeugd. Of dat ik hier bovenmatige interesse in heb getoond tijdens alle geschiedenislessen en herdenkingen. Maar natuurlijk kan ook ik dit keer niet om de 50e verjaardag van dit avontuur heen. Alhoewel ik moet toegeven nog het meest gefascineerd te zijn door de groeiende groep maanlandingontkenners.

Toch liet ik me verleiden om te kijken naar de special met André Kuipers en Claudia de Breij en zat ik vanmiddag in de filmzaal bij de nieuwe documentaire Apollo 11. Daar heb ik veel van geleerd en ik wil daarom hier heel graag iets rechtzetten. Want de grote helden van deze maanwedloop zijn tot de dag van vandaag Neil Armstrong en Buzz Aldrin. Zij liepen echt op de maan, Neil voorop, met z'n mooie grootse woorden. Maar de echte held is voor mij Michael Collins.

Terwijl zijn maatjes even op en neer gaan, vliegt hij in z'n eentje 22 uur lang rondjes om de maan. Tweeëntwintig uur, in een ruimtepukkel, tussen woestijnlandschap en zwartgat. Met tijdens elk rondje 47 minuten geen enkele verbinding met de controlekamer of je maatjes. Helemaal niks. Totale isolatie. Elk rondje.

Mijn eerste gedachten: daar kan geen stilteretraite tegenop! Maar jeetje, zullen we deze thuisblijver even de eer geven die hem toebehoord? Hij is bij deze mijn held.

Een nieuw begin

Sta op en schitter
want lang was de nacht en bitter
de strijd met oude fantomen
maar nu is het morgen
nu wordt het tijd om blinkende dromen
waar te maken – weet je geborgen
in een nieuw licht

Wij zijn kleiner dan wij zijn
zoveel gaven laten rusten
zoveel liefde niet gedeeld
zoveel warmte ingehouden
zoveel tederheid verspeeld
zoveel angst en zorg verzwegen
zoveel aandacht niet beloond
zoveel zwijgen niet begrepen
zoveel eerbied niet getoond

Vat moed en schitter en richt
je op wat komen gaat
want je hart wordt witter
en de dag verwacht
je eigen, herboren gelaat

Groter zijn wij dan wij zijn
wat verhindert ons te leven
wat weerhoudt ons van de dans
zoveel rijkdom om te delen
zoveel innerlijke glans
zoveel dromen nog te dromen
zoveel onvermoede kracht
die de geest in ons doet stromen
ons doet uitgaan in de nacht

Liever zijn wij dan wij zijn
laten wij de rotsen breken
in het steenland van de trots
mededogen welt in beken
uit de altijd milde bron
echte aandacht voor de ander
schouwen in 't verborgen licht
handen reiken, ruimte scheppen
als de vrede is ontwricht

Wij zijn wijzer dan wij zijn
wijsheid is ons diepste gaan
is het weten van de eenheid
in de glimlach van de schepping
is het licht van ons bestaan

Catharina Visser

(Schilderij: Mary Leslie - Spring Fever)

Stapelgedicht

Ontbijtobservaties

Het zondagochtend ontbijt verloopt in ontspannen stilte. Ieder geniet op z'n eigen manier van z'n eigen favoriete lekkernijen. De dochter (bijna 12) is toch wel opvallend opmerkzaam. "Wat heb jij je bord nog schoon!" Ja, zeg ik, ik maak zelfs met m'n croissantje geen troep, goed hè! Zonder dat ik het zelf door heb doe ik kennelijk iets slims met het terugstoppen van de laatste plak kaas, want ze roept ineens: "Dat deed je handig!" Ja, antwoord ik cool, ik heb altijd alles onder controle, dat weet je toch.

Als we in stilte weer verder genieten klinkt er ineens een klagend, rommelend gemekker van onder uit m'n buik. "Bijna alles onder controle", klinkt het bijdehand.

Wachten op Godot

Het warenhuis is tegen sluitingstijd nog slechts gevuld met de laatste restjes vakantietieners die tussen de laatste restjes summersale hun slag proberen te slaan. Maar uiteindelijk zijn we allemaal - ieder om onze eigen redenen - gewoon een beetje moe. Ik heb me genesteld in een stoel bij de pashokjes. De winkelende wereld aanschouwend.

De jonge dame verschijnt uit het niets en sluit gedachteloos en moe aan in de rij bij de kassa. We geven ons allebei over aan dit sneller-zal-het-wel-niet-gaan moment. Totdat zij ontdekt dat ze achter een modieuze rij paspoppen staat. Die blik en dat achteloze herstel waren het wachten meer dan waard.

Over voetbal en een spoedcursus duiken

Ken je die film? Over dat jeugdelftal dat - met uitzondering van hun 13e man - na de wedstrijd nog even een grot in duikt en ineens ingesloten wordt door regenwater. Hoe de jongens pas na tien donkere dagen worden gevonden en misschien wel maanden moeten wachten op daglicht. Hoe er een internationale reddingsoperatie op touw wordt gezet, met meer dan twintig duikers, waarvan er zelfs één noodlottig om het leven komt. Hoe ze uiteindelijk - in een race tegen de weergoden - één voor één naar buiten worden gebracht. Begeleid door twee duikers, meerdere zuurstoftanks en kalmerende middelen om niet te paniekeren in de beklemmende mix van water, rots en duisternis.

Met als slotscène natuurlijk het beeld van die laatste man die, verzwakt maar dankbaar, de grot verlaat: de coach van het elftal. Een voormalige monnik, die de jongens leerde mediteren om rustig te blijven tijdens het hoopvolle wachten. Die het schaarse eten onder de jongens verdeelde, niet wetend hoe lang ze moesten overleven, maar zeker wetend dat hij z'n leven zou geven voor elk van hen. Die film over vriendschap, hoop, angst, moed, levenslessen en heldendaden.

Oh ja, met in de aftiteling natuurlijk een vooruitblik naar hoe het de jongens zes maanden later vergaat. Nadat alle reddingswerkers zijn geëerd en de coach is onderscheiden. Wanneer ze weer hun eerste wedstrijd samen spelen. Sterker en meer verbonden dan ooit.

Die film waarvan de synopsis gewoon op straat ligt. We zoeken alleen nog een schrijver, een regisseur en een cast zonder claustrofobie.

Afbeeldingen NRC

Mens zijn

het is hetzelfde liedje
hoe vaak ga ik het nog zingen
alle boeken open, zoeken
hoe uit de knoop te komen
ik verdwaal, ik zoek
de juiste houding
ik weet niet goed
hoe ik blijven,
hoe ik laten moet
en voor alles bang geweest
op het stupide en futiele af
met oogkleppen en hondentrouw
voor alles altijd bang geweest
die val, dat vuile donker in
daar waar de geesten dwalen
waar het beest verhaal komt halen

alles gaat zoals het gaat
hoe moet ik leven
waar gaat het heen
wat is het plan vandaag
ik zit gebeiteld in dit paradijs
toch ben ik gierig in m’n dankbaarheid
vrij me vrij van zorgen
vrij me vrij van mij
naar het altaar van de liefde
en beloven zonder twijfel

gingen je dromen anders dan je hoopte?
anders dan verwacht?
zit je opgesloten?
open
leef moedig, ploeter, faal
breek door en overwin
luister naar het ritme
vurig dansend binnenin
dans mijn bed in
zoek mijn bedding
voor als we samen
slechts één keer amen
synchroon zinken
in elkaar

ik dans met elke kans
die ik zo glansrijk heb verpatst
ik doe maar voort en vaak verkeerd
maar da’s gewoon omdat ik leef
ik proost op troost
en herbegin

poëtische collage uit alle songteksten

van Wende Snijders' MENS

Holy Yoni

ik moet goed luisteren
maar ze spreekt tegen me
zacht en voorzichtig
onwennig nog een beetje

ze vertelt over het kind
in m'n warme schoot
puur onschuldig alwetend
met als enig verlangen
gekoesterd te worden
door mijn aandacht

ze praat over het paard
krachtige schoonheid
dat er altijd is
om me te dragen
dat uitnodigt mee te deinen
soms veilig beteugeld
steeds vaker zonder
vertrouwend op elkaar

ze vraagt mezelf te laten zien
naakt in volle presentie
paniek golft omhoog
klapt me dubbel
want ik zie niets
dan leegte

ze fluistert over levensvuur
rijk aan brandstof
maar met te weinig zuurstof
om m'n licht te stralen

in stilte zingt yoni
"open je hart"

Geknipt voor de klus

Als ik de werkplaats van m'n plaatselijke kleermaker binnen stap om een verstelde zomerrok op te halen, zie ik hem gelijk staan. Kordaat, met een hoge stapel spijkerbroeken voor zich en een scherpe schaar in de hand. De verkoopkaartjes hangen er nog aan, maar dat deert hem niet. Hij legt een pijp op de strijkplank, zet een merkstreep langs z'n meetlint en knipt in één ferme knap het grootste deel van de pijp eraf.

"Zo zeg, jij durft!" kon ik niet nalaten uit te roepen. "Dat heb je vast vaker gedaan. Maar waarom! Koop dan een korte broek!" "Ja", zegt de kleermaker, "maar als je te weinig korte broeken hebt ingekocht, dan maken wij die dus." "Nou, ik vind het maar zonde, daar heeft iemand flink z'n best op gedaan...", probeer ik nog. Maar het raakt hem niet. In deze korte minuut ben ik getuige van zeker vier amputaties.

Ik kan het niet meer aanzien en geef m'n bonnetje af aan de balie. "Ik kom m'n rok ophalen, hij moest korter gemaakt worden." En op het moment dat ik de humor van die opdracht inzie, wijst de collega naar Scissorhands en zegt: "Nou, dat zal hij wel gedaan hebben dan."

Tegenlicht

Aan het eind van de dag rijden we richting heuvelachtig Geuldal voor een weekendje offline. Ons reisgezelschap bestaat uit een kleine koffer, twee paar wandelschoenen en een grote ondergaande zon. Eerst vol in de snoet, later rustig van opzij. Ik heb me gestort op een interessante tekst. Hij rijdt, ik lees, soms hardop, en we reflecteren samen wat op de inhoud.

Ik merk dat ik steeds meer moeite krijg met dat lezen. De zon gaat ons nu echt verlaten, de avond valt. Ik zoek met het papier - steeds dichter bij m'n ogen - naar de laatste lichtstrepen van onze grote vriend. "Snel nog even verder lezen, voordat ik echt niks meer zie", onderbreek ik zijn laatste woordenstroom.

"Of je zet je zonnebril af", klinkt het uitermate droog en praktisch.

Kiezen of delen

Zondagmorgenmomentje. Ieder op z'n eigen tijdlijn. Facebook triggert me met de vraag "Romanticus of Realist?", met een link naar een testje. Ach, waarom ook niet, lachen. Ik beantwoord negen vragen over iets wat ik zou doen of kiezen. Obvious, maar ik speel het spelletje mee. Tot ik na de laatste vraag lees:

Ben je benieuwd of je een romanticus of realist bent? Vul dat hieronder je emailadres in.

Hiermee geef je toestemming om je emailadres toe te voegen aan onze mailinglijst.

Ja, dahaag! Daar doet deze dame dus niet aan mee. Zakkenwassers.

Manlief hoort me pruttelen en vraagt wat er is. Ik vertel hoe ik ben bedonderd en klaag dat ik - pruttelpruttel - nu niet weet of ik een romanticus of een realist ben...

Waarop manlief de test direct oplost met een kordaat: "Een realist dus, anders had je je emailadres wel ingevuld."

Check!

Uit het hart gegrepen

"Taalverarming is een serieus te nemen signaal - jongeren spreken straattaal en in geïnstitutionaliseerde programma's als het Journaal worden steeds minder woorden gebruikt, dat is onderzocht. Alles moet steeds eenvoudiger worden uitgelegd. Dat is gevaarlijk, want als je de woorden niet meer hebt om te discussiëren, blokkeert het gesprek en lonkt het geweld. Daarom zijn theater en literatuur ook zo vreselijk belangrijk."

Pierre Bokma
@Volkskrant Magazine 24 december 2016

Op een taalrijker Nieuw Jaar!

Liefde is...

Als ik naar Amsterdam moet voor een vergadering probeer ik dat meestal te combineren met een teutafspraak met de beste yogini van Amsterdam en m'n adorable vernederlandst-Amerikaanse vriendin. Deze keer lukt dat opperbest. We hebben een lunchdate in een klein-maar-fijn restaurantje dat ze me altijd al een keer wilde laten zien en we nemen alle tijd om stil te staan bij ieders laatste belevenissen. En natuurlijk bij het heerlijke eten.

Op het moment dat we toe zijn aan een blokje om richting m'n vergadering pakt ze haar tas en vraagt: "Mag ik jou dan als blijk van vriendschap trakteren op deze lunch?"
"Nee! Waarom?!", flapt m'n Hollandse trots er gelijk uit.
Waarna ze met pretoogjes en in haar aanstekelijke Neder-Amerikaans zegt: "Well, omdat sometimes liefde gaat... door de portemonnee."

Love you to, sweety.

Een tas vol liefde

Deze reis van de Beste Bibliothecaris van Nederland 2016 begon met een telefoontje aan het begin van de zomer. Gevolgd door een interview, waarbij we ontdekten dat er dit jaar drie heel verschillende maar ook heel mooi bij elkaar passende kandidaten waren genomineerd. Na een oktober van enthousiast campagne voeren, volgde een stil november waarin vooral de jury druk aan het stemmentellen en beraadslagen was.

Voor ons kwam de feestelijke ontknoping op 30 november in de (nog) Beste Bibliotheek van Nederland; de Chocoladefabriek in Gouda. Een intiem en heerlijk diner, waarbij de (nog) Beste Bibliothecaris Erik Boekesteijn tussen elke gang met mooie woorden de spanning een beetje opvoerde. Dat Juan Khalaf uiteindelijk werd bekroond tot de nieuwe Beste Bibliothecaris was een ontroerend hoogtepunt van een prachtige reis met elkaar. Hij gaat deze titel zeker eer aan doen. Gefeliciteerd!

En ik? Ik ging naar huis met een blij gevoel en vooral heel veel dankbaarheid. In m’n tas zaten vier pagina’s vol met reacties die ‘mijn’ stemmers over mij hebben opgeschreven. Trotse collega’s, die het fijn vinden met me te werken. Leerkrachten, directeuren en zelfs ouders die me bedanken voor m’n inzet en voor wat ik doe voor hun kinderen. Vier pagina's liefde.

Kortom; ik voel me hoe dan ook een winnaar. De stralende tweede! Ik ben er trots op dat ik me voor alle scholen, de kinderen én de jeugdliteratuur mag blijven inzetten.

De kleine wereld

De meneer die namens het NIPO langskomt voor een Europese enquête over de EU komt voorzichtig m'n huis binnen. Hij stelt zich voor als 'naamgenoot' Hans van Dam, waar hij eerder aan de telefoon ook al grapjes over had gemaakt. Het lot selecteerde mij voor zijn lijst van 'te bevragen Europeanen'. Zo'n toeval is wel een grapje waard.

"Sterker nog", zeg ik, "mijn oom heet ook Hans van Dam."

"Oh..." en hij denkt even na. "Is die toevallig getrouwd met mevrouw Balk?"

"Eh... nee, dat is Ruud van Dam en dat is m'n vader."

Nou moe.

Hoe overleef ik...

Tijdens de Week van de Mediawijsheid - met als thema Feit, fake of filter? - schrijft Rob Wijnberg een column op de Correspondent over de nepnieuws-discussie. Dat zou er immers toe hebben geleid dat een verkeerd geïnformeerd electoraat op Donald Trump heeft gestemd. Waarop hij stelt dat 'echt nieuws' minstens zo misleidend is en dat nieuws zelfs de meest ongezonde, ziekmakende en verslavende drug van de moderne tijd is. Hij doet ook een mooie suggestie:

Stel je eens voor: vanaf 1 januari 2017 tot aan de verkiezingen doen we onze tv uit, onze radio op zacht, de krant in de kattenbak en nu.nl op mute. Drie maanden lang volgt heel Nederland geen nieuws: laten we het een detox noemen. Geen non-debatten over non-issues, geen non-beloftes over non-breekpunten, geen non-verschillen in non-peilingen. Niks.

In het volle uur per dag dat we daarmee besparen, acht volle werkdagen in drie maanden, lezen we vijf goede boeken, bladeren we de verschillende partijprogramma’s door en knopen we tien gesprekken aan met willekeurige onbekenden. Dan, op 15 maart, brengen we met het hoofd en uit het hart onze stem uit. Zonder enig idee wie er voor- of achterstaat, zonder enig idee wie met wie ruzie heeft, zonder enig idee wie wie uitsluit.

Díe verkiezingsuitslag: die zou pas nieuws zijn.

Ik vind zo'n 'nieuwsdetox' echt een heel inspirerend en ontspannend idee. Ook dáár blijkt trouwens al een website voor te zijn! Wilde er dus ook per direct mee beginnen, maar op dag 1 heb ik al meermalen gezondigd. Heel confronterend hoe verslaafd ik inderdaad bent aan die malle gewoonte om informatie op te willen zuigen, alsof ik inplug op een infuus.

Maar hoe overleven we dan wél deze mediamanie en pestpolitiek?

I had a dream

Vannacht droomde ik dat ik wakker schrok uit een droom waarin Trump de Amerikaanse presidentsverkiezing won. Vol ongeloof vertelde ik het aan mensen om me heen. Het zou toch niet waar zijn?

Eenmaal echt wakker werd uit deze dromendroom blijf ik lang liggen. Met een onwerkelijk en unheimisch gevoel komen de beelden van z'n overwinningsverschijning weer voorbij. Ik voel een grote weerstand om de wereld en het nieuws in te stappen. Het zou toch niet waar zijn?

Op dit moment staat de rode thermometer bijna op de benodigde 270 kiesmannen en krijgen we tot in den treure uitleg over het kiesstelsel, de vele buitenlandse stemmen die nog verwerkt moeten worden en dat it's not over till it's over.

Ik weet niet hoor, maar bij mij is het altijd hommeles als m'n dromen uitkomen.

Horen, zien en... delen



Je weet het: via apps en internet deel je persoonlijke informatie met bedrijven die je niet kent en waarvan je niet weet wat ze ermee doen. Je weet ook dat je meestal te snel (en ongelezen) de algemene voorwaarden accepteert van zulke apps, waarschijnlijk omdat je ze zonder die acceptatie niet eens kunt gebruiken. De pijnlijke waarheid van deze tijd, maar ach, je hebt toch niks te verbergen.


Wat ik nog niet wist: elke app die ik met mijn akkoord toegang geef tot de microfoon en camera van m'n smartphone, die heeft dus ook letterlijk toegang tot mijn microfoon en camera. Dus als ik over straat loop en Facebook gebruik, dan kunnen 'zij' meeluisteren via de microfoon en meekijken via de camera. En dat wordt allemaal opgeslagen, bewaard en vaak verkocht aan andere bedrijven. Gewoon legaal. Data zijn de nieuwe olie.

Meer weten? Kijk dan eerst eens naar onderstaande documentaire. En daarna raad ik u aan die smartphone eens te pakken voor en kleine test.
- Ga naar Instellingen
- Kijk onder Privacy
- Open de Microfoon en check de lijst met apps die nu allemaal kunnen meeluisteren.
Niet leuk? Even uitzetten dus!
- En check dat ook bij Camera, Contacten, Agenda, Email, Foto's, Locatievoorziening...

Nou ja, u snapt wel.
Fijne zondag.

Reisadvies

Overstappen op station Amersfoort in de ochtendspits is altijd een spannend avontuur. Ga ik het halen? En zo ja, heb ik daarna nog een stoel? Maar kennelijk is dit soort reisstress gebonden aan een bepaalde leeftijd, leefstijl of arbeidsmarkt.

Deze ochtend komen als eerste een paar jongeren uit de trein. Sigaret op de lip, aansteker in de hand, geen jas of bagage. Terwijl de geroutineerde forens zich naar binnen wurmt, denk ik: die gaan toch niet werkelijk in deze halve minuut een sigaretje staan roken? Maar ja, dat doen ze dus wel. Gevalletje van hoge nood. Of hoogmoed.

En dan is daar het fluitsignaal. Joelend trekt de groep een sprintje. Voor de laatste blijkt het te laat. Dicht is dicht. Z'n vrienden gieren het uit. Hij schut nog wat met z'n hoofd en gebaart het één of ander. Ik geloof dat hij denkt dat ze wel even de conducteur kunnen bellen om dit geintje ongedaan te maken.

Maar de NS is meedogenloos. Het laatste wat ik zie is een beteuterde jongen op het perron. Zonder jas. Zonder tas. Zonder mobiel en papieren misschien zelfs. Z'n vrienden vinden het nog heel lang heel grappig en hangen alweer over de grote reistassen. De trein glijdt verder richting Schiphol. Iemand stopt vandaag nog met roken.

Op Campagne

En dan ben je ineens halverwege je verkiezingsmaand. Die verkiezing voor Beste Bibliothecaris van Nederland. Waar u nog tot 30 oktober op mij kunt stemmen! Of u kiest voor één van die andere bibliotheekkanjers, Juan en Leo. Want laten we wel wezen, we hebben die prijs gewoon alle drie verdiend.

Ik weet niet hoe het hun verging, maar bij mij heeft het heel wat mensen in beweging gezet. De regionale krant stond gelijk aan m'n bureau, de regionale radio vroeg me voor een gezellig lunchprogramma en zelfs de NPO werd nieuwsgierig. Hengelo bleek de 'stad van de week' bij Thuis op 5 en al googelend naar nieuws uit de stad vonden ze mij. Je maakt wat mee.

De meest gehoorde vragen: Weet je al iets? Wanneer dan? Waarom ben je genomineerd? Wat kun je winnen? Wat doet een bibliothecaris eigenlijk? Moet je zelf je eigen campagne voeren? En de leukste: oh ja, u bent die medewerker van de maand! Ook goed. En het klopt eigenlijk wel. Deze maand draait het even om mij, om ons. En dat is reuze gezellig.

Dus geniet even lekker mee met alle artikelen en radio-uitzendingen. Zegt het voort. En stem!
We rekenen op u.

Bibliotheekblad 29 september 2016

Twentsche Courant Tubantia 8 oktober 2016

NPO Radio 5  11 oktober - Thuis op 5

Radio Oost 4 oktober - Sarah! vanaf 17:35 minuten