Berlijn - Künstlerfriedhof

Parijs heeft z'n Père-Lachaise, waar je moeiteloos de hele dag (digitaal) kunt ronddwalen tussen graftombes van wereldberoemde kunstenaars, filosofen, acteurs, auteurs, wetenschappers en politici. Berlijnse begraafplaatsen blinken niet uit in groot, maar wel in veel. Zo'n 240 in totaal. Geen andere Europese hoofdstad heeft er zoveel. Dit komt omdat Berlijn in feite bestaat uit een verzameling aan elkaar gegroeide dorpen en elk dorp had z'n eigen begraafplaats.

Eén van de bekendste is het Friedenauer Künstlerfriedhof in de wijk Friedenau. Hier liggen tientallen schilders, schrijvers, beeld-houwers en musici begraven. Een gevolg van het feit dat aan de nabijgelegen Laubenheimer Platz ooit een kunstenaarskolonie was gevestigd.

Het meest aansprekend is het graf van filmdiva en zangeres Marlene Dietrich (1901-1992). Een sober graf voor een wereld-ster. Ze werd in 1939 Amerikaans staatsburger en weigerde in te gaan op het aanbod van de nazi's om weer in Duitsland films te maken. Ze trad tijdens de oorlog op voor Amerikaanse militairen in Italië en Frankrijk. Toen ze begin jaren 60 weer een tournee door West-Duitsland maakte, werd ze niet alleen bewonderd maar ook voor landverrader uitgescholden. Ze overleed in Parijs, maar werd op eigen verzoek begraven in de wijk waarin ze was geboren.

De overige - meest Duitse - beroemdheden zijn mij niet bekend, maar sommige graftombes zijn ook gewoon heel mooi. Het prikkelt de fantasie over de persoon die erin ligt.

Bij een kapel midden op het kerkhof staan zestig witte kruisen. Zo'n typische laatste rustplaats voor mensen die in de Eerste Wereldoorlog de dood vonden.

En dan, al bijna weer buiten, staat daar ineens het graf van de componist Ferruccio Busoni (1866-1924). Die ken ik dan weer wel! Niet alleen van z'n eigen compisities, maar ook vanwege z'n her-uitgaven van vele werken van J.S. Bach. Op de rode steen in het zand staat Ehrengrab land Berlin, waarvan er maar tien op het kerkhof liggen. Toch bijzonder.

Hoe moet dat dan wel niet voelen om over Père-Lachaise te dwalen, denk ik dan. Om dat een beetje te ervaren kan ik de film Forever zeer aanbevelen. Een schitterende verstilde documentaire over zomaar wat mensen, die allemaal hun eigen reden hebben om regelmatig dit Parijse kerkhof te bezoeken. Dat wordt dus het volgende project!

Bron: Waar is de muur? / Margriet Brandsma (uitgeverij Conserve)